NewМаляванкаArt. Кераміка Вольгі Жарнасек | выстава-амаж

Выстава-амаж „NewМаляванкаArt. Кераміка Вольгі Жарнасек“ Праект „NewМаляванкаArt“: кераміка як новае палатно для старажытных вобразаў Праект „NewМаляванкаArt“ задуманы як серыя выстаў, дзе сучасныя мастакі прапануюць уласнае прачытанне вобразаў беларускіх маляванак. І першай у гэтай серыі стала выстава аўтарскай керамікі Вольгі Жарнасек. Чаму менавіта кераміка? Гэты выбар невыпадковы, бо кераміка — адзін з найбольш традыцыйных для Беларусі матэрыялаў, аднак у руках сучаснай мастачкі яна набывае зусім іншае гучанне. Ключавая ідэя Вольгі Жарнасек — перанесці вобразы з вялікіх насценных дываноў на кампактную талерку з гліны. Сваю серыю яна стварае ў тэхніцы ручной лепкі, без выкарыстання ганчарнага круга, што збліжае яе творчасць з традыцыйным рамяством. Але галоўнае адрозненне — у матэрыяле і падыходзе. Мастачка ўяўляе гліняны пласт як палатно, на якім яна малюе яркія краскі, птушак і фантастычных жывёл, натхняючыся сюжэтамі маляванак. Дамінуючым становіцца паліваны чорны фон, які адсылае да класічных чорных палотнаў насценнікаў, а на ім — палітра яркіх, сакавітых фарбаў. Спалучэнне дэкаратыўнасці і ўтылітарнасці, уласцівае кераміцы, надае новае вымярэнне традыцыйным вобразам. Створаная мастачкай талерачка можа быць і насценнай аздобай, і прыгожым посудам на стале. Гэта ператварае маляванку з аб’екта музейнага захавання ў жывую рэч, якая вяртаецца ў інтэр’ер, але ўжо сучаснага дома. Гэта і ёсць сутнасць амажа: не капіяваць, а працягваць — знаходзіць новыя формы для старажытных сэнсаў і рабіць іх даступнымі і зразумелымі новай генерацыі. Праект „NewМаляванкаArt“ дэманструе, як традыцыя можа трансфармавацца, захоўваючы сваю душу — тую самую мару пра прыгажосць, што натхняла майстроў мінулага. Амаж як спосаб дыялогу з традыцыяй: ад „насценнікаў“ да сучаснай керамікі Тэрмін „амаж“ паходзіць ад французскага hommage і азначае пачцівую даніну, творчае прысвячэнне аднаго мастака іншаму мастаку ці традыцыі. У кантэксце выяўленчага мастацтва амаж — гэта своеасаблівы мастацкі дыялог праз час, калі сучасны творца пераасэнсоўвае вобразы, тэхнікі і сэнсы папярэднікаў, знаходзячы ў іх нечаканыя сугуччы з сённяшнім днём. Выстава-амаж не проста цытуе класіку, яна прапануе яе інтэрпрэтацыю, пераклад на мову іншага матэрыялу і іншага светапогляду, захоўваючы пры гэтым глыбокую павагу да першакрыніцы. Менавіта такі падыход ляжыць у аснове новага экспазіцыйна-выставачнага праекта Гісторыка-культурнага музея-запаведніка „Заслаўе“ пад назвай „NewМаляванкаArt“. Серыя выстаў-амажаў, якая адкрываецца экспазіцыяй керамікі Вольгі Жарнасек, накіравана на тое, каб паказаць, як беларуская традыцыя роспісу маляваных дываноў — тых самых „насценнікаў“, якія ў мінулым стагоддзі ўпрыгожвалі сцены вясковых хат, — атрымлівае новае жыццё ў сучасным мастацтве. Каб зразумець значнасць гэтага праекта, варта ўспомніць, чым былі маляваныя дываны для беларускай культуры. Маляванкі — маляваныя дываны , — уяўлялі сабой дэкаратыўныя пано, выкананыя алейнымі або клеявымі фарбамі на саматканым палатне, часцей за ўсё пафарбаваным у чорны фон. Гэта было мастацтва самавукаў, якое дазваляла беларусам упрыгожыць свой дом. Росквіт гэтай традыцыі прыйшоўся на 1920–1960-я, калі маляванкі можна было ўбачыць практычна ў кожнай беларускай хаце. Выстава-амаж у Заслаўі з’яўляецца заканамерным працягам працы музея па вывучэнні і папулярызацыі гэтага ўнікальнага пласта культуры. Заслаўскі Запаведнік вядзе збор маляванак з 1988 і сёння валодае адной з найбуйнейшых калекцый, у тым ліку ўнікальныя творы Язэпа Драздовіча і Алены Кіш. Заснаваны ў 2023 годзе філіял Запаведніка Музей беларускай маляванкі стаў першым і адзіным у краіне музеем, прысвечаным гэтаму феномену. Праект „NewМаляванкаArt“ выводзіць гэтую працу на новы ўзровень, запрашаючы сучасных мастакоў да дыялогу з традыцыяй і тым самым даказваючы, што маляванка — не застыглы архаізм, а жывая крыніца натхнення. Вольга Жарнасек: журналістка, якая знайшла сябе ў гліне Вольга Жарнасек — мастачка, чыё жыццё стала сведчаннем таго, што сапраўдны талент не заўсёды патрабуе дыплома профільных курсаў, а значна часцей шукае свой шлях праз практыку і сэрца. Яна нарадзілася ў 1986 у Барысаве, і, як многія прадстаўнікі яе пакалення, спачатку абрала зусім іншую прафесійную дарогу, атрымаўшы вышэйшую адукацыю журналісткі. Аднак творчая жылка, якая вяла яе да мары стаць мастачкай, узяла верх. Паваротным момантам стаў 2006, калі Вольга пачала навучацца ручной лепцы з гліны ў вядомага ганчара, народнага майстра Беларусі Дзмітрыя Палешчука. У яго майстэрні яна не проста засвоіла тэхніку — яна знайшла свой матэрыял. „З таго часу і не выпускаю гліну з рук“, — кажа мастачка. Сёння яна працуе керамісткай, аддаючы перавагу стварэнню мастацкіх глазураваных талерак і невялікіх скульптурных вырабаў — пано, свісцёлак і статуэтак. Яе падыход да гліны нестандартны: яна ўспрымае яе як палатно для сваіх малюнкаў, а сябе — як жывапісцу, якая працуе ў аб’ёме. Цікавасць да наіўнага жывапісу і маляваных дываноў зарадзілася ў Вольгі даўно, але канчатковы штуршок да стварэння серыі „NewМаляванкаArt“ адбыўся ў 2023 пасля наведвання выставы дываноў у Гомелі. Убачыўшы аўтэнтычныя маляванкі, яна адразу ўявіла іх на чорным паліваным фоне керамічных вырабаў. Да гэтага ў яе ўжо была гатовая серыя „Этнабатаніка“, і новая тэма стала натуральным працягам яе творчых пошукаў. Вольга Жарнасек — прыклад таго, як сучасная мастачка, не маючы спецыяльнай адукацыі, але валодаючы глыбокай павагай да традыцыі і ўласнай візіяй, можа стварыць сапраўды значны творчы праект, які будуе мост паміж мінулым і сучаснасцю.